Devletler

Medler (MÖ:678-549)

I.Binin başlarından itibaren İran coğrafyasında Assur ve Babil kaynaklarında Elam devletinin egemen olduğu alanda iki yeni topluluktan bahsedilmeye başlandığı görülür: Medler ve Persler. İrani çoban topluluklar olarak adlandırılan bu halklar Elam’ın Mezopotamya ile girmiş olduğu siyasi, askeri ve kültürel mücadeleler sonucunda zayıf düşmesi sonucunda uzun yıllar süren bir göç dalgasıyla İran’a gelip yerleşmişlerdir. Medler İran’ın kuzeyindeki Luristan bölgesine yerleşirken, Persler ise Fars bölgesine yerleşmişler ve yerli halklarla kaynaşmışlardır.

Assur kaynaklarında Medlerden, Perslere oranla daha çok bahsedilmektedir. Bunun sebebi Zağros bölgesinin, Med ülkesinin, Assur için askeri ve ekonomik açıdan önemli olmasından kaynaklanmaktadır.

“Med” ve “Pers” adlarına ilk kez, bugün Londra’da British Museum’da sergilenen, Assur kralı Salmanassar III’e ait Siyah Obelisk olarak bilinen, dikilitaşta rastlanır. Şamsi-Adad V’e ait bir yazıt da Medlere ait bilgilerin olduğu başka bir Assur kaynağıdır.6 Assur krallarının devamlı olarak Medler üzerine düzenlediği seferler kendi kaynaklarında bolca yer almaktadır. Adad-Nirari III’ün (M.Ö. 810-783), Tiglat-pleser III (M.Ö. 744- 727) ve Sargon II (M.Ö. 722- 705) bunlardan birkaçıdır.

Assur kaynaklarında Hemedan bölgesinde ki boylar “Amadai” ve “Madai” adıyla anılırken, Pers kaynaklarında, bu boyların bulundukları coğrafya Matapim, halk ise Mata olarak anılmaktadır.
Bu bölge, Urartu kaynaklarında Mana/Mannai adını alırken Yunan kaynaklarında ise Media adını almaktadır. Medlerin ülkesi, tamamı olmasa da büyük bir kısmı, Assur kralı Assurhaddon (M.Ö.680-669) dönemine kadar İmparatorluğun parçası görünümündedir.

Herodotos’tan ve Assur yazıtlarından edinilen bilgilere göre, Deiokes (M.Ö.708-675) adlı bir bey, M.Ö.8. yy’ın sonlarında Med boylarını bir araya getirerek Med krallığını kurmuştur. Herodotos’a göre Med Krallığı yaklaşık 150 yıl egemenlik sürmüş ve dört Med hükümdarı tarafından yönetilmiştir: Deiokes (M.Ö.700-647), Fravartish (M.Ö. 647-625), Kyaksares (M.Ö.625-585), Astyages (M.Ö.585550).

M.Ö. 7. yy.’ın başlarından itibaren siyasi ve askeri organizasyonunu üst düzey bir seviyeye ulaştırmış olan Med krallığının en başarılı kralı Kyaksares’tir. Kyaksares, tahta geçtiği zaman İskitler, Kafkaslardan aşağı inerek Medlerle Urmiye Gölünün batısında karşılaşmışlardır. İlk karşılaşmada Medler yenilgiye uğramış, ancak Kyaksares’in akıllı politikaları sonucu İskitler, Assur’a ve Urartu’ya musallat olmuşlar, sınır ve rakip tanımayan bu kabilelerin tazyiki sonucunda adı geçen devletler zayıf düşmüşlerdir. Kyaksares, ittifak kurduğu İskitler ve Babil kralı Nabopolassar ile Assur üzerine büyük bir sefer düzenleyerek bu büyük ve köklü devlete son vermiştir.

Med kralı, bu süre içerisinde Persler üzerine yürümüş ve onları egemenliği altına almıştır. Batıya doğru genişlerken önüne çıkan Urartu engelini yine İskit ittifakıyla yıkmış, bunun sonucunda Medlerin batı sınırı, dönemin en güçlü devleti Lidya Krallığı’na kadar ulaşmış, dolayısıyla Lidya devleti ile komşu olmuştu.

Kurduğu ittifaklarla Assur ve Urartu devletlerine son veren Kyaksares, devletin sınırlarını, batıya genişleterek Kappodokia Bölgesine ilerlemişler ve sınırlarını Kızılırmak nehrine kadar ulaştırmıştır. Sonuçta o dönemin iki önemli gücü karşı karşıya gelmiştir. Ancak uzun yıllar süren savaşın bir anında meydana gelen bir güneş tutulmasını12 iki tarafın da tanrıların barış için bir işareti sayması nedeniyle iki ülke arasında, Kızılırmak sınır kabul edilmek şartıyla barış imzalanmıştır.

Kyaksares’in askeri ve siyasi başarıları Medleri bu dönemde Ön Asya’nın Lidya, Babil, Kilikya devletlerinin yanında diğer bir güçlü devlet olarak yerini almasını sağladı. Ancak Pers devletinin ortaya çıkışı Ön Asya’daki bu güç dengesini tamamen bozmuştur.

Kyaksares’in ölümünden (M.Ö.585) sonra tahta çıkan Astyages, Medlerin son kralıdır. M. Ö. 550’de Persler üzerine yapmış olduğu sefer hem kendisinin hem de krallığın son seferi olmuştur. Perslerin başında bulunan genç Kyros (Kyros II) Med saldırılarını püskürttüğü gibi Medlerin üzerine yürüyerek kraliyet şehri Ekbatana’yı da ele geçirmiş ayrıca birçok ganimet alarak ülkesine götürmüş, böylece gücünün doruğundayken Med devletini yıkmayı başarmıştır.

Bağlantılı kültürler-medler ile

•-Öncül-Elami Medeniyeti (M.Ö 3200-2700),

•-Jiroft Medeniyeti (M.Ö 3000- 5. Y.Y),

•-Elami Hanedanları (M.Ö 2700-539),

•-Manna Devleti (M.Ö 10-7 Y.Y.),

•-Medler (Meyden)-(M.Ö 728-550),

•-Ahamenişler (Persler)-(M.Ö 648-330),

•-Selevkoslar (Selefkiler)-(M.Ö 330-150),

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir