İmâdüddin Zengî (1127-1146)

İmâdüddin Zengî (1127-1146)

14 Ekim 2018 0 Yazar: admin

ZENGÎ, İmâdüddin
عماد الدين زنكي
Ebü’l-Muzaffer (Ebü’l-Cûd) el-Melikü’l-Mansûr eş-Şehîd İmâdüddîn Zengî b. Aksungur b. Abdillâh (ö. 541/1146)
Zengîler’in kurucusu ve ilk hükümdarı (1127-1146).

477 (1084) veya 480 (1087) yılında Halep’te dünyaya geldi. Babası Sabyu boyundan İl-Turgan oğlu Kasîmüddevle Aksungur, Sultan Alparslan zamanında Selçuklu Devleti’nin hizmetine girmişti. Aksungur, Sultan Melikşah’ın ölümünden sonra başlayan taht mücadeleleri sırasında başlangıçta hizmetine girdiği Tutuş’u terkedip Berkyaruk’un safına geçti. Ancak Tutuş tarafından mağlûp edildi ve öldürüldü. Babası öldüğünde on veya yedi yaşlarında olan tek oğlu İmâdüddin, Halep Kalesi’nde bulunuyordu. Musul Emîri Kürboğa “kardeşimin oğlu” dediği İmâdüddin’i himayesine alıp Musul’a getirdi. İmâdüddin eğitimini Musul’da sürdürdü. İlk savaş tecrübesini de Kürboğa’nın yanında Âmid kuşatmasında edindi. Kürboğa’nın ölümü üzerine (495/1102) Musul önce Mûsâ et-Türkmânî’nin ve ardından Cezîre-i İbn Ömer (Cizre) hâkimi Çökürmüş’ün eline geçti. Çökürmüş de Zengî’yi himayesine aldı. Onun halefleri Çavlı ve Mevdûd b. Altuntegin zamanında da ilgi gören İmâdüddin, himayesinde büyüdüğü Musul Valisi Mevdûd’un 504 (1111) ve 506 (1113) yıllarında Haçlılar’a karşı düzenlediği seferlere katıldı. Mevdûd’un yerine geçen Aksungur el-Porsukī tarafından yine Haçlılar’a karşı yapılan sefere Melik Mes‘ûd ile beraber iştirak etti. Sefer sona erince tekrar Musul’a döndü; burada Sultan Muhammed Tapar’ın oğlu Mesud ve atabegi Emîr Ayaba’nın (Cüyûş Beg) hizmetine girdi. Ardından Musul Valisi Aksungur el-Porsukī onu kendisi adına Vâsıt’a ve Basra’ya gönderdi (516/1122). Irak Selçuklu Sultanı Mahmud b. Muhammed Tapar 518’de (1124) Vâsıt’ı ve Basra’yı ona iktâ etti.

Abbâsî Halifesi Müsterşid-Billâh, Selçuklu sultanlarına karşı iktidar mücadelesine girmişti. Sultan Sencer’in emriyle Bağdat’a girmek isteyen Irak Selçuklu sultanı hilâfet ordusunun şiddetli direnişiyle karşılaştı. Bağdat’ı kuşatan Mahmûd b. Muhammed Tapar, Zengî’nin yardımıyla şehre girdi. Zengî bu hizmetine karşılık Vâsıt ile Basra’ya ilâveten Bağdat şahneliğine tayin edilerek ödüllendirildi (Rebîülevvel 520 / Nisan 1126). Musul Valisi Aksungur el-Porsukī’nin Bâtınîler tarafından öldürülmesi üzerine Sultan Mahmud, başta Musul olmak üzere onun idaresindeki eyaletlerin valiliğine İmâdüddin Zengî’yi getirdi ve onu oğlu Alparslan’a atabeg tayin etti. Zengî 10 Ramazan 521’de (19 Eylül 1127) Musul’a geldi (İbn Hallikân, II, 328). Böylece Musul Atabegliği’nin (Zengîler) temelleri atılmış oldu. Zengî ilk olarak bir kısmı Artuklu hâkimiyetindeki Cezîre-i İbn Ömer, Nusaybin, Sincar, Habur, Harran ve Halep’i ele geçirdi. Halep’e girince babasının hâtırasına hürmeten sevgiyle karşılandı (Cemâziyelâhir 522 / Haziran 1128).  yazının devamı.