Zengîler (1127-1233)

Zengîler (1127-1233)

14 Ekim 2018 0 Yazar: admin
ZENGÎLER
Musul ve Halep merkez olmak üzere el-Cezîre, Doğu Anadolu ve Suriye’de hüküm süren Türk-İslâm hânedanı (1127-1233).

İmâdüddin Zengî’nin 521 (1127) yılında Musul valiliğine tayin edilmesiyle kurulan Musul Atabegliği onun el-Cezîre ve Suriye’yi birleştirme mücadelesi sonunda geniş sınırlara ulaştı. İmâdüddin Zengî, Urfa Haçlı Kontluğu’na son verdiği gibi (539/1144) Dımaşk Atabegliği’ni de (Tuğteginliler) kendine tâbi kılmıştı. Ancak Suriye’de hâkimiyeti güçlendirmek için gittiği Ca‘ber kuşatması sırasında bir kölesi tarafından şehid edildi (541/1146). Onun ölümü üzerine oğullarından Nûreddin Mahmud Zengî Halep’e, büyük oğlu I. Seyfeddin Gazi Musul’a hâkim oldu ve Habur nehri aralarında sınır kabul edildi. Nûreddin ile Seyfeddin Gazi’nin ilişkilerini dostane bir şekilde yürütmeleri Nûreddin’in dikkatini Suriye’ye ve Haçlılar’la cihada çevirmesine vesile oldu. Nûreddin, Halep’te Sünnîliğin ihyasına destek verdi. Ca‘ber kuşatmasında Zengî’nin yanında bulunan ve iktidarı onun oğullarına bırakmak istemeyen Selçuklu Meliki Alparslan b. Mahmûd’un Musul’u ele geçirme girişimi başarısız kaldı. Fenek kuşatmasını kaldırıp süratle Musul’a dönen Ali Küçük, Zengî’nin vasiyetine uyarak iktâ bölgesi Şehrizor’da bulunan Seyfeddin Gazi’yi durumdan haberdar etti. Melik Alparslan’ın yakalanıp hapsedilmesinden sonra Musul’a giren Seyfeddin Gazi, Sultan Mesud’a hâkimiyetini onaylatmakta güçlük çekmedi.

Öte yandan İmâdüddin Zengî’nin ölümü bütün düşmanlarını harekete geçirdi. II. Joscelin, Urfa’da çıkan isyan neticesinde kısa bir süre için iç kale hariç şehri yeniden ele geçirince Seyfeddin Gazi, Urfa’ya Ali Küçük idaresinde kuvvet sevketti. Fakat Urfa’ya daha önce ulaşan Nûreddin Mahmud isyanı bastırdı, II. Joscelin şehri terkedip kaçtı. Nûreddin şehirde hıristiyanların ve özellikle Ermeniler’in bir daha toparlanmasına imkân vermeyecek bir tasfiye yaptı. Musul kuvvetleri zengin ganimetlerle geri dönerken Urfa, Nûreddin Mahmud’un idaresine geçmiş oldu. Bundan dolayı Nûreddin ile Seyfeddin Gazi arasında yaşanan gerginlik Musul Atabegi Seyfeddin Gazi’nin şehir üzerindeki hakkından feragat etmesiyle son buldu. Mardin ve Hısnıkeyfâ Artuklu beyleri de Zengî’nin ölümünden faydalanarak kaybettikleri yerlerin bir kısmını geri almışlardı. Seyfeddin Gazi bunun üzerine Hani, Silvan, Cebelicur, Zülkarneyn, Şabahtan, Tel Mevzen, Dârâ gibi yerleri aldı ve Mardin üzerine yürüdü. Artuklu ülkesinde büyük tahribat yaptı. Artuklu beyi Timurtaş’ı elçi gönderip barış istemesi üzerine Seyfeddin Musul’a döndü (542/1147). yazının devamı