Ali Şeriati (1933-1977) İranlı düşünür, sosyolog ve siyasi aktivist

Ali Şeriati (1933-1977) İranlı düşünür, sosyolog ve siyasi aktivist

13 Haziran 2019 0 Yazar: admin

Hayatı

Bir sosyolog ve siyasi aktivist olan Ali Şeriati  (23 Kasım 1933, Sebzevâr – 19 Haziran 1977, İngiltere) genellikle İran devrimi içindeki rolü kadar çağdaş İslam düşüncesine ve Müslüman eleştirel teoriye yaptığı katkıyla öne çıkmaktadır. Onun sosyal teorisi İslam düşüncesinin modern çağ içerisinde yeni meseleler karşısında verebileceği cevapların kapsamını göstermesi açısından önem arz etmektedir.

Bir öğretmenin çocuğu olan Şeriati, lisans eğitiminin ardından, doktora eğitimi için Paris Üniversitesi’ne gitti. 1964 yılında Sayfuddin’den “Belh’in Faziletleri Tarihi” isimli bir el yazmasının tahkikli neşrini yaparak Edebiyat alanında doktorasını bitirdi. Paris’teki eğitimi sırasında Marksizm, şarkiyatçılık, akademik sosyoloji, varoluşçu felsefe ve Cezayir bağımsızlık savaşı üzerinden post-kolonyal düşünce ve özellikle Fanon gibi değişik disiplin, isim ve düşüncelerle tanıştı.

Doktorasının ardından ülkesine döndüğünde Paris’teki çalışmaları ve ilişkilerinden ötürü havaalanında Şah yönetimi tarafından tutuklanıp hapsedildi. 1965’te serbest kaldıktan sonra Meşhed Üniversitesi’nde eğitim vermeye başlamıştır. Üniversitede verdiği dersler kısa sürede ünlenmiş ve bu etkisi sebebiyle bu üniversiteden ayrılarak Tahran’daki Hüseyniye-i İrşad Enstitüsü’nde ders vermeye başlamıştır. Burada da büyük popüleriteye ulaşmıştır. Ancak bunu gören rejim güçleri kendisine ve ailesine büyük bir baskı yapmaya başlamışlardır. 18 ay hapiste yattıktan sonra 1977’de İran’dan ayrılarak Londra’ya yerleşmiştir. Üç ay sonra burada şüpheli bir biçimde ölmüştür. Bazıları onun İngiliz istihbaratıyla işbirliği yapan İran istihbarat örgütü SAVAK tarafından öldürdüğünü öne sürse de bu hususta yeterli bir delil bulunmamaktadır. Mezarı Şam’da, Hz. Zeyneb Türbesi’nde bulunmaktadır.

Öğretisi

Ali Şeriati’nin erken dönemlerinde anti-emperyalist fikirler çerçevesinde Marksist etkiler görülmektedir. Üniversite eğitimi yıllarında Batı düşüncesini öğrenen Şeriati, aynı zamanda Mevlana’dan da ciddi bir biçimde etkilenmiştir. Öte yandan onun özellikle İslam düşüncesine yaklaşımında İkbal’in etkisi çok belirgindir. Çağdaşı pek çok isim gibi Marksist düşünceden etkilenmiş ve eserlerinde bu etkiyi klasik İslam düşüncesi ile harmanlayarak yeni bir düşünce üretme çabası içinde olmuştur. Modern dönemdeki ihyacı düşünürler arasında sayabileceğimiz Şeriati geleneksel Şii düşüncesine kapsamlı eleştiriler yöneltmiştir. Bu eleştirilerinden ötürü günümüzde İran’da pek öne çıkarılmayan Şeriati’nin düşünceleri Türkiye’de de bir kuşak İslamcıların üzerinde önemli etkiler bırakmıştır. İran İslam devriminin içindeki yeri dolayısıyla onun siyasi idolojik yönü daha fazla öne çıksa da Şeriati bir sosyal teorisyen olarak değerlendirilmeyi hak edecek nitelik ve derinlikte bir külliyat ortaya koymuştur.yazının devamı.

Öne Çıkan Eserleri

  1. Dine Karşı Din
  2. İnsanın Dört Zindanı
  3. Hacc
  4. Medeniyet ve Modernizm
  5. Muhammed Kimdir
  6. Medeniyet Tarihi