Nâsırüddin Şah (1848-1896) Kaçar hükümdarı.

Nâsırüddin Şah (1848-1896) Kaçar hükümdarı.

13 Eylül 2019 0 Yazar: admin

17 Temmuz 1831’de Tebriz yakınlarındaki Kuhnemîr’de doğdu. Babası Kaçar hânedanının üçüncü hükümdarı Muhammed Mirza Şah, annesi yine Kaçar hânedanına mensup Melik Cihan (Mehd-i Ulyâ) Hatun’dur. Beş yaşında veliaht tayin edilen Nâsırüddin Şah 1847’de amcasının yerine Azerbaycan valisi oldu. Babasının vefatının ardından Mirza Takī Han’ın desteğiyle Tebriz’de hükümdar ilân edildi (13 Eylül 1848). Ekim 1848’de Tebriz’den başşehir Tahran’a giden Nâsırüddin Şah’ın ilk icraatı Mirza Takī Han’ı atabek-i a‘zam unvanıyla sadâret makamına getirmek oldu. Takī Han’ın isyan ve karışıklıklar içinde çalkalanan ülkede merkezî otoriteyi hâkim kılmayı başararak hükümdarın gücünü arttırması, siyasî ve ekonomik menfaatleri zarar gören bazı saray mensuplarıyla Rusya ve İngiltere’yi rahatsız etti. Takī Han, Rusya ve İngiltere’nin desteğiyle bir komplo sonucu önce görevinden azledildi, ardından öldürüldü (1851). Nâsırüddin Şah onun yerine Mirza Akā Han Nûrî’yi (İ‘timâdüddevle) tayin etti. Bâbîler (Bahâîler) Bâb Mirza Ali Muhammed’in Nâsırüddin Şah’ın emriyle Tebriz’de kurşuna dizilmesinin (1850) intikamını almak amacıyla 15 Ağustos 1852’de Nîyâverân’da şaha karşı başarısızlıkla sonuçlanan bir suikast girişiminde bulundular. Bu olayın ardından ülkede başta Bâbîler olmak üzere birçok kişi tutuklanıp öldürüldü. Bahâîliğin kurucusu Mirza Hüseyin Ali Nûrî ve baba bir kardeşi Subh-i Ezel Mirza Yahyâ en-Nûrî 1852 (veya 1853) yılında Bağdat’a, ulemânın şikâyeti üzerine 1863’te İstanbul’a, ertesi yıl da Edirne’ye sürgün edildi.

Mirza Akā Han’ın dış siyasette genişleme eğilimine bağlı olarak Merv ve Hîve Hanlığı’na karşı gerçekleştirdiği seferlerde kazandığı başarılardan sonra Nâsırüddin Şah kendini Nâdir Şah, Napolyon ve Deli Petro gibi büyük hükümdarlarla aynı seviyede görmeye başladı. Ancak Herat’ın ele geçirilmesine yönelik askerî harekâtın, sömürgesi Hindistan ile İran ve Rusya arasında tampon bir ülke oluşturmak isteyen İngiltere tarafından engellenmesi Nâsırüddin Şah’ı güç durumda bıraktı. Bûşehr İngilizler’in eline geçti (Aralık 1856). Şah, İngiltere ile 4 Mart 1857’de yapılan Paris Barış Antlaşması ile Afganistan’ı tanımayı ve Herat üzerindeki haklarından vazgeçmeyi kabul etti.Yazının devamı.