Düşünce İnsanları

Kindî (801-866) İlk İslam filozofu ve Meşşâî okulunun kurucusu 

Kindî (801-866) İlk İslam filozofu ve Meşşâî okulunun kurucusu 

Hayatı

Bugün Irak sınırları içerisinde bulunan Kûfe’de doğdu. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemekte ancak dokuzuncu yüzyılın başında doğduğu tahmin edilmekteddir. Güney Arabistan’ın köklü kabilelerinden biri olan Kahtân soyundandır.  Kindî’nin  ataları İslam öncesi dönemde Kinde bölgesinin yönetimini uzun süre ellerinde bulundurmuşlardır. Kindî’nin beşinci göbekten dedesi Eş’as b. Kays, Kinde meliki iken 10/631 yılında Medine’ye gelerek Hz. Peygamber’in huzurunda müslüman olmuştur. Kindî’nin babası İshak b. Sabbâh, Halife Mehdî-Billâh, Hâdî-İlelhak ve Hârûnürreşîd zamanlarında Kûfe valiliği yapmıştır.

Kindî’nin çocukluk ve gençlik yılları Kûfe ve Basra’da geçti. Mu‘tezile’nin büyük imamlarının yaşadığı bir yer olan Basra’nın onun eğitim hayatında olumlu katkıları olduğu tahmini yürütülebilir. Nitekim Kindî’nin Tanrı’nın birliği, sıfatları, peygamberlik gibi konulardaki görüşleri ile onun İslam inançlarını savunmak için çeşitli reddiyeler yazması Mu‘tezile imamlarının görüş ve faaliyetlerine benzerdir. Kindî daha sonra Bağdat’a giderek ölünceye kadar bu şehirde yaşadı.

Kindî Bağdat’ta Abbâsî halifesi Me’mûn’un himayesinde dinî, ilmî, felsefî ve edebî toplantılara katıldı. Halife Me’mûn Bağdat’ta 215 (830) yılında Beytülhikme’yi kurunca Kindî de bu merkezde görevlendirildi. Kindî, burada Grekçe ve Süryanice’den tercüme edilen eserleri üslûp, felsefî terminoloji ve Arap dili açısından kontrol etti.

Kindî Abbâsî halifeleri Me’mûn, Mu‘tasım ve Vâsik’tan destek gördü. Halife Mu‘tasım, oğlu ve veliahdı olan Ahmed’in eğitim ve öğretimiyle onu görevlendirdi. Kindî eserlerinin önemli bir kısmını bu veliahdın isteği üzerine kaleme aldı ve ona ithaf etti. Veliahd Ahmed dışında özel dersler vermek suretiyle eğittiği talebeler arasında kendisi de bir filozof olan Ahmed b. Tayyib es-Serahsî, hekim ve coğrafyacı Ebû Zeyd el-Belhî, matematik ve astronomi âlimi Ebû Ma‘şer el-Belhî gibi önemli alimler bulunmaktadır.

Kindî, Ehl-i sünnet yanlısı politikalar izleyen Mütevekkil zamanında saraydan uzaklaştırıldı ve cezalandırıldı. Dönemin büyük matematikçisi ve astronomu Benû Mûsâ Muhammed ve Ahmed adlı kardeşlerin komploları sonucu kütüphanesine el konuldu. Fakat Kindî, bir matematik probleminin çözümü karşılığında kütüphanesini geri aldı. İslam inançlarının yorumunda aklın kullanılmaması gerektiğini düşünen çevreler tarafından baskı gördü. Hayatının son yirmi yılını saraydan ve toplumdan uzak yalnız geçirdi. Kindî’nin ölüm tarihi de kesin olarak bilinmemekle birlikte Bağdat’ta yaklaşık 252 (866) yılında vefat ettiği tahmin edilmektedir.

Öğretisi

Kindî ilk İslam ve Arap filozofudur. Mu‘tezile kelamından felsefeye geçişi temsil etmektedir. Aristo’nun eserlerinin tantılması ve felsefî kavramların geliştirilmesinde önemli görevler üstlenmiştir. Felsefenin birikimsel olduğunu düşünen Kindî, yöntem olarak mantıkla birlikte matematiği de kullanmıştır. Evrenin yoktan yaratıldığı, cisim, hareket ve zamanın sonlu ve sınırlı olduğunu düşünen Kindî Aristocu felsefî terminolojiyi kullanmakla birlikte âlemin yoktan yaratılışı konusunda Aristo’dan radikal bir şekilde ayrılmakta ve dinî görüşe yaklaşmaktadır. Kindî âlemin, zamanın ve hareketin sonlu ve sınırlı olduğunu ispat etmek için Öklid’in geometrik postulatlarını kullanır. Ancak sonsuz üzerinde işlem yapması nedeniyle Kindî’nin bu ispatları sorunludur. Tanrı’nın Gerçek Bir, Gerçek Varlık ve Gerçek Sebep olduğunu düşünen Kindî ahlakî görüşleri itibariyle de Kinik, Stoik ve Platonik unsurların birlikte yer aldığı bir ahlakî perspektife sahip görünmektedir. Kaynak yazının devamı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir