Hükümdarlar

Töregene Hatun (1241-1246) Ögeday Han’ın eşi, Moğol Hükümdarı.

TÖREGENE HATUN (1241-1246)
Ögeday Kağan’ın 5 Aralık 1241 tarihinde vefatının ardından Moğol tahtına kimin çıkacağı
konusunda fikir ayrılıkları baş gösterdi. Ögeday’ın dul eşi Töregene Hatun kendi oğlu Güyük’ün
kağan olmasını isterken bu durumu Çağataylılar desteklemişti (Roux, 1980, s. 299). Fakat
Altınorda Hanı Batu ise Ögeday neslinden gelenlerle sorun yaşadığı için Güyük’ün tahta
çıkmasına karşıydı. Bu nedenle hanlık seçimi için yapılacak olan kurultay toplanamadığı için 1246
yılına kadar Ögeday Han’ın ikinci eşi Töregene Hatun naiblik görevini üstlenerek Moğol tahtında
yerini almıştı. “Doğurmak, türemek” anlamına gelen Töregene adı konusunda Türk kadın
unvanlarından biri olan “Terken”in Moğolca’ya Töregene olarak geçtiğini ifade edenler de
olmuştur (Gömeç, 2010, s. 107-114).
Töregene Hatun döneminde ilk iş olarak Ögeday Kağan’ın vezirliğini yapmış olan aslen Uygur
olup hükümdarın konuşmalarını gün gün tutmakla da görevli Cinkay azledildi. Yerine Müslüman
bir devlet adamı olan Şerefeddin vezir atandı. Bu vezir Harezm valisi Cin Timur’un katipliğini
yaparken Töregene Hatun’un danışmanı Fatıma Hatun’un etkisiyle vezirlik görevine yükselmişti.
Öte yandan Türkistan valisi Mesut Yalavaç ise Töregene Hatun’un uygulamalarından çekinerek
Altınorda Hanı Batu’ya sığınmıştı (Dayı, 2015, s. 63-68). Töregene Hatun’un başa geçmesinin
ardından Moğol ordularının başında işgalleriyle ün salmış Baycu Noyan bulunmaktaydı. 1242
yılında Ermeni ve Gürcülerinde içinde olduğu yaklaşık 30.000 kişilik orduyla Anadolu harekatına
başlanmıştı (Göksu, 2009, s. 1287-1297). İlk olarak Erzurum ele geçirildikten sonra 1243 yılında
Sivas Kösedağ’da Türkiye Selçukluları bozguna uğratılarak büyük bir başarı elde edilmişti.

Körgüz Hadisesi
Töregene Hatun döneminin ilginç olaylarından biri de Körgüz hadisesi idi. Çağatay Hanlığının ilk
dönemlerinden itibaren Horasan valisi olan Körgüz Uygur Türklerindendi. Beş Balıg’ın Barlıg
köyünde doğan Körgüz kısa zamanda Horasan valisi Cin Timur’un katibi olmuştu (Barthold,
1990, s.510). Ardından Hristiyan bir Uygur Türkü olan Çinkay’ın himayesinde Horasan valiliğine
kadar yükselmişti. Töregene Hatun zamanında Çağataylılara karşı tutumuyla ön plana çıkan
Körgüz, Çağataylıların devlet adamlarından Sartak Kucan Noyan ile yaşadığı bir kavga sonucu
Almalık’a Uluğ-Ev denilen Çağataylı sarayına getirilmişti. Burada Çağatay Han’ın dul eşlerinden
biri olan Yesülün Hatun’a karşı sergilediği tavırlardan dolayı Karakurum sarayına gönderildi.
Töregene Hatun’un danışmanı Fatıma Hatun ile vezir Şerefeddin’in girişimleriyle de ağzına taş
doldurularak öldürülmüştü

Fatıma Hatun’un Büyücülükle Suçlanması
Töregene Hatun devlet işlerinde Abdurrahman ve Fatıma isimli iki saray eşrafının son derece
etkisinde kalmıştı. Fatıma Hatun Moğolların Meşhed’i fethi sırasında esir alınarak Karakurum’ a
getirilmiş bir cariyeydi. Kısa sürede Töregene Hatun’un müşavirliğine kadar yükselmiş ve devlet
işlerine müdahale edecek konuma gelmişti. Öte yandan Moğollar arasında büyücülük yaptığı ve
cadılık iddialarıyla da son derece dedikodu konusu olmuş durumdaydı. Şehzade Güyük ile de arası
açılmış hatta Güyük’ün Fatıma Hatun’u ortadan kaldırma girişimini annesi Töregene Hatun
engellemişti (Cüveyni, 1989, s. 225-226). Tahtın Güyük Han’a (1246-1248) geçmesiyle Fatıma
Hatun saraydan bir kez daha uzaklaştırılmak istendi. Büyücülük yaptığı artık hat safhaya ulaşan
Fatıma, Güyük Han tarafından Töregen Hatun’dan istendi ancak bu duruma sıcak bakmayan eski naibenin oğluyla da arası açılmıştı. Nitekim hanın emirlerine daha fazla karşı gelemeyen Töregene
Hatun Fatıma’yı teslim etmek zorunda kaldı (Uyar, 2011, s. 60-64). Ardından çıplak bir şekilde
keçeye sarılarak suya atılmak suretiyle infazı gerçekleştirildi (Cüveyni, s. 225-226). İnfazın
gerçekleşmesinin ardından birkaç ay sonra Töregene Hatun da sebebi bilinmeyen bir şekilde vefat
etmişti. Böylece döneminde Moğol tarihine geçen büyük olayların yaşanmasına rağmen
çevresindekilerin etkisinden kurtulamayarak adını tarihe yazdıran Töregene Hatun dönemi de
kapanmış oluyordu. Yazının devamı.

 

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir