Töregene Hatun (1241-1246) Ögeday Han’ın eşi, Moğol Hükümdarı.

TÖREGENE HATUN (1241-1246) Ögeday Kağan’ın 5 Aralık 1241 tarihinde vefatının ardından Moğol tahtına kimin çıkacağı konusunda fikir ayrılıkları baş gösterdi. Ögeday’ın dul eşi Töregene Hatun kendi oğlu Güyük’ün kağan olmasını isterken bu durumu Çağataylılar desteklemişti (Roux, 1980, s. 299). Fakat Altınorda Hanı Batu ise Ögeday neslinden gelenlerle sorun yaşadığı için Güyük’ün tahta çıkmasına karşıydı. Bu nedenle hanlık seçimi için yapılacak olan kurultay toplanamadığı için 1246 yılına kadar Ögeday Han’ın ikinci eşi Töregene Hatun naiblik görevini üstlenerek Moğol tahtında yerini almıştı. “Doğurmak, türemek” anlamına gelen Töregene adı konusunda Türk kadın unvanlarından biri olan “Terken”in Moğolca’ya Töregene olarak geçtiğini ifade edenler de olmuştur (Gömeç, 2010, s. 107-114). Töregene Hatun döneminde ilk iş olarak Ögeday Kağan’ın vezirliğini yapmış olan aslen Uygur olup hükümdarın konuşmalarını gün gün tutmakla da görevli Cinkay azledildi. Yerine Müslüman bir devlet adamı olan Şerefeddin vezir atandı. Bu vezir Harezm valisi Cin Timur’un katipliğini yaparken Töregene Hatun’un danışmanı Fatıma Hatun’un etkisiyle vezirlik görevine yükselmişti. Öte yandan Türkistan valisi Mesut Yalavaç ise Töregene Hatun’un uygulamalarından çekinerek Altınorda Hanı Batu’ya sığınmıştı (Dayı, 2015, s. 63-68). Töregene Hatun’un başa geçmesinin ardından Moğol ordularının başında işgalleriyle ün salmış Baycu Noyan bulunmaktaydı. 1242 yılında Ermeni ve Gürcülerinde içinde olduğu yaklaşık 30.000 kişilik orduyla Anadolu harekatına başlanmıştı (Göksu, 2009, s. 1287-1297). İlk olarak Erzurum ele geçirildikten sonra 1243 yılında Sivas Kösedağ’da Türkiye Selçukluları bozguna uğratılarak büyük bir başarı elde edilmişti. Körgüz Hadisesi Töregene Hatun döneminin ilginç olaylarından biri de Körgüz hadisesi idi. Çağatay Hanlığının ilk dönemlerinden itibaren Horasan valisi olan Körgüz Uygur Türklerindendi. Beş Balıg’ın Barlıg köyünde doğan Körgüz kısa zamanda Horasan valisi Cin Timur’un katibi olmuştu (Barthold, 1990, s.510). Ardından Hristiyan bir Uygur Türkü olan Çinkay’ın himayesinde Horasan valiliğine kadar yükselmişti. Töregene Hatun zamanında Çağataylılara karşı tutumuyla ön plana çıkan Körgüz, Çağataylıların devlet adamlarından Sartak Kucan Noyan ile yaşadığı bir kavga sonucu Almalık’a Uluğ-Ev denilen Çağataylı sarayına getirilmişti. Burada Çağatay Han’ın dul eşlerinden biri olan Yesülün Hatun’a karşı sergilediği tavırlardan dolayı Karakurum sarayına gönderildi. Töregene Hatun’un danışmanı Fatıma Hatun ile vezir Şerefeddin’in girişimleriyle de ağzına taş doldurularak öldürülmüştü Fatıma Hatun’un Büyücülükle Suçlanması Töregene Hatun devlet işlerinde Abdurrahman ve Fatıma isimli iki saray eşrafının son derece etkisinde kalmıştı. Fatıma Hatun Moğolların Meşhed’i fethi sırasında esir alınarak Karakurum’ a getirilmiş bir cariyeydi. Kısa sürede Töregene Hatun’un müşavirliğine kadar yükselmiş ve devlet işlerine müdahale edecek konuma gelmişti. Öte yandan Moğollar arasında büyücülük yaptığı ve cadılık iddialarıyla da son derece dedikodu konusu olmuş durumdaydı. Şehzade Güyük ile de arası açılmış hatta Güyük’ün Fatıma Hatun’u ortadan kaldırma girişimini annesi Töregene Hatun engellemişti (Cüveyni, 1989, s. 225-226). Tahtın Güyük Han’a (1246-1248) geçmesiyle Fatıma Hatun saraydan bir kez daha uzaklaştırılmak istendi. Büyücülük yaptığı artık hat safhaya ulaşan Fatıma, Güyük Han tarafından Töregen Hatun’dan istendi ancak bu duruma sıcak bakmayan eski naibenin oğluyla da arası açılmıştı. Nitekim hanın emirlerine daha fazla karşı gelemeyen Töregene Hatun Fatıma’yı teslim etmek zorunda kaldı (Uyar, 2011, s. 60-64). Ardından çıplak bir şekilde keçeye sarılarak suya atılmak suretiyle infazı gerçekleştirildi (Cüveyni, s. 225-226). İnfazın gerçekleşmesinin ardından birkaç ay sonra Töregene Hatun da sebebi bilinmeyen bir şekilde vefat etmişti. Böylece döneminde Moğol tarihine geçen büyük olayların yaşanmasına rağmen çevresindekilerin etkisinden kurtulamayarak adını tarihe yazdıran Töregene Hatun dönemi de kapanmış oluyordu. Yazının devamı.